Piotr Koj

Blog

Jak to jest z tym budżetem obywatelskim

28 października 2020
Możliwość komentowania Jak to jest z tym budżetem obywatelskim została wyłączona

Budżet partycypacyjny, zaliczany jest w poczet instytucji demokracji partycypacyjnej. Jego zasadnicze znaczenie polega na zapewnieniu mieszkańcom jednostek samorządowych możliwości decydowania o przeznaczeniu części wydatków budżetowych, w szczególności dotyczących inwestycji o charakterze infrastrukturalnym. W najbardziej typowym ujęciu budżet partycypacyjny oznacza nie tylko decydowanie o przeznaczeniu określonej kwoty środków finansowych nim objętych, ale również uczestnictwo celowo powołanych przez mieszkańców zespołów w procesie kontroli realizacji tegoż budżetu. Idea budżetu partycypacyjnego jest bardzo bliska ostatniemu stopniowi tzw. drabiny partycypacyjnej, którym jest kontrola obywatelska. W praktyce budżet ów bywa często mylony z innymi formami partycypacji i nierzadko jest utożsamiany z konsultacjami społecznymi.

W Polsce, także w Bytomiu, niejednokrotnie określany jest on mianem obywatelskiego. Jednak nie wydaje się zasadne posługiwanie się tym pojęciem. Przede wszystkim dlatego, aby nie stwarzać wrażenia odrębności budżetów, po wtóre, by partycypacja w omawianej materii nie była łączona jedynie z pełnoprawnymi obywatelami, gdyż uczestnictwo w tej kwestii może być udziałem mieszkańców nieposiadających obywatelstwa.

Budżet partycypacyjny charakteryzuje się pewnymi zasadami, które muszą być obowiązkowo spełnione, aby zapewnić autentyczny udział mieszkańców w zarządzaniu daną jednostką samorządu terytorialnego. Podstawowe zasady budżetu partycypacyjnego to:
1) decyzja mieszkańców jest wiążąca;
2) decyzja mieszkańców dotyczy jasno określonych i ograniczonych środków finansowych;
3) budżet partycypacyjny jest organizowany cyklicznie;
4) realizacja budżetu partycypacyjnego opiera się na przejrzystych regułach;
5) w procesie są zaplanowane dyskusje między mieszkańcami, a nie tylko głosowanie;
6) należy zadbać o powszechność udziału mieszkańców w budżecie partycypacyjnym;
7) należy wystrzegać się uznaniowości administracji w trakcie procesu.

Dyskusja nad wybranymi projektami wymaga zorganizowania spotkań z mieszkańcami, na których zostaną przedstawione koncepcje zaakceptowane na wcześniejszym etapie prac. Istotną zaletę stanowi tutaj osobiste zaangażowanie pomysłodawców w prezentowanie mieszkańcom własnych koncepcji. Mimo, że nie jest to zawsze możliwe, to warto, aby takie wydarzenia się odbywały.

Co mnie niepokoi w bytomskim budżecie partycypacyjnym poza nazwą? Po pierwsze brak wspomnianej dyskusji, brak spotkań. Brak udziału mieszkańców w procesie kontroli realizacji tegoż budżetu. Na 15 projektów 8 zostało wypromowanych przez placówki edukacyjne, w tym 2 projekty duże (czyli 100% tzw.dużych). Kiedy do tego dodamy ogłoszony przez jedną ze spółdzielni mieszkaniowych sukces, czyli wypromowanie projektów, to można odnieść wrażenie, że gdzieś nam ucieka istota partycypacji, czyli bezpośrednie zaangażowanie mieszkańców, próba oddolnego budowania grup mieszkańców, zainteresowanych wspólną pracą na rzecz pozyskania środków na rzecz ich projektu.

Oczywiście, zarówno społeczność danej placówki edukacyjnej, jak i też spółdzielni mieszkaniowej, to także mieszkańcy, ale wiemy, że w sferze organizacyjnej to zupełnie inne możliwości: aparat urzędniczy, kanały informacyjne, środki finansowe umożliwiające promowanie projektu. Jak dla mnie, nie jest to optymalne rozwiązanie…

Ponadto mankamentem jest Ostatni z etapów projektowania i wdrażania budżetu partycypacyjnego polegający na dokonaniu oceny dotychczasowych efektów, co stanowi zamknięcie poprzedniego cyklu, jak i zarazem otwarcie cyklu następnego. Etap ten, podobnie jak działania informacyjno-edukacyjne, nie charakteryzuje się konkretnie określonymi ramami czasowymi. Ewaluacja podejmowanych działań musi odbywać się równolegle do wszystkich podejmowanych i realizowanych czynności. Jednak najbardziej wzmożony proces oceny powinien mieć miejsce na końcu każdego cyklu. Obok uwag, wątpliwości, komentarzy oraz zastrzeżeń muszą pojawić się konkretne propozycje o charakterze modernizacyjnym. Niezbędne jest również, aby ewaluacja odzwierciedlała różne punkty widzenia, tj. władz i mieszkańców, w pełnym ich spectrum. Ponadto ocena powinna obejmować dwa aspekty budżetu: organizacyjny oraz efektywność realizacji zamierzonych celów.

Docelowo, realizacja budżetu partycypacyjnego powinna pomóc w zbudowaniu szerszego zainteresowania mieszkańców sprawami lokalnej społeczności i możliwościami włączania się we współdecydowanie o jej rozwoju. Nie wiem jakie są efekty w tym zakresie w naszym mieście, bo zapewne nie ma żadnych badań na ten temat, a nawet solidnych ewaluacji.

zobacz archiwum wiadomości »

Dodawanie odpowiedzi wyłączone.